سرویس جت دیجیکالا مدعی است اسنپ فروشندگان را تهدید به قطع همکاری میکند؛ اسنپمارکت میگوید بازار آنلاین سوپرمارکتی سهمی کمتر از ۳ درصد دارد و انحصاری در کار نیست.
ماجرای تازه در بازار خردهفروشی آنلاین
بازار سوپرمارکتهای آنلاین ایران این روزها شاهد یک رویارویی حقوقی جدی است. سرویس ارسال فوری دیجیکالا (جت) شکایتی را علیه گروه اسنپ در سامانه ثبت شکایت شورای رقابت (مرکز ملی رقابت) به ثبت رسانده و مدعی شده که اسنپ با رفتارهای انحصارطلبانه، رقابت سالم در این حوزه را مختل کرده است.
دیجیکالا در شکایت خود ادعا کرده که فشارهای گستردهای از سوی اسنپ بر کسبوکارهای مختلف -از سوپرمارکتها و فروشگاههای پروتئینی گرفته تا نانواییها و قنادیها- اعمال میشود و این شرکت را به واکنش قانونی واداشته است.
صدای فروشندگانی که بین دو پلتفرم گیر افتادهاند
رضا غضنفری، معاون تجارت سریع دیجیکالا، در گفتوگو با زومیت جزئیات بیشتری از این شکایت ارائه کرده است. به گفته او، اگرچه شورای رقابت پیشتر علیه رفتارهای انحصارطلبانه اسنپ رأی داده بود و اسنپ مدتی عقبنشینی کرد، اما گویا این رویهها نه تنها متوقف نشده، بلکه تشدید هم شده است.
غضنفری با اشاره به تماسهای مکرر فروشندگان با دیجیکالا توضیح میدهد: «فروشگاهها به ما میگویند از سوی اسنپمارکت و اسنپفود اخطار گرفتهاند که اگر همکاریشان با دیجیکالا جت یا سایر پلتفرمهای مشابه را قطع نکنند، تسویه حساب با آنها انجام نخواهد شد.»
او تهدیدهایی نظیر جریمه، افزایش دوره پرداخت، بالا بردن کمیسیون و حتی بستن اکانت را از دیگر ابزارهای فشاری میداند که اسنپ به گفته او علیه فروشندگان به کار میبندد.
فروشندگان بینِ چکش و سندان
غضنفری در پاسخ به این سؤال که فروشندگان چه واکنشی نشان میدهند، میگوید: «برخی بلافاصله همکاری با ما را قطع میکنند. برخی هم با وجود تمایل به کار با ما، مجبور میشوند خودشان را از پلتفرم ما حذف کنند. در مواردی هم فروشنده مدتی با اسنپ درگیر میشود و شاید چند روزی غیرفعال شود، اما در نهایت دوباره ناچار به همکاری با اسنپ برمیگردد.»
معاون تجارت سریع دیجیکالا تأکید میکند که این شکایت دقیقاً به دلیل نقض رأی قبلی شورای رقابت از سوی اسنپ ثبت شده و هدفشان جلوگیری از ادامه این روند است.
رقابت یا انحصار در روزهای سخت اقتصادی؟
غضنفری با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی فعلی میگوید: «وقتی تورم فشار میآورد و قدرت خرید مردم کم میشود، و از طرفی حاشیه سود فروشنده هم به حداقل رسیده، وجود یک فضای رقابتی واقعی بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.»
به باور او، رقابت سالم میان پلتفرمها میتواند کمیسیونها را در سطح منطقی نگه دارد، کیفیت خدمات را بالا ببرد و در نهایت قیمت نهایی برای مصرفکننده را کاهش دهد.
او هشدار میدهد: «وقتی یک بازیگر بزرگ راه را بر دیگران میبندد، اولین قربانی همان فروشندهای است که با سود ناچیز سر میکند و بلافاصله بعد از او، مصرفکنندهای که گزینههای کمتری برای انتخاب دارد. در چنین شرایطی، بستن دست رقابت یعنی گرانتر شدن سبد خانوار و آسیب به کسبوکارهای کوچک.»
فراتر از دعوای دو شرکت
معاون تجارت سریع دیجیکالا تأکید دارد که این پرونده را نباید صرفاً یک اختلاف بین دو پلتفرم دانست: «آنچه امروز در بازار خردهفروشی آنلاین رخ میدهد، آینده کل این صنعت و سرنوشت دهها هزار کسبوکار خرد و متوسط و میلیونها مصرفکننده را رقم میزند. اگر امروز رویههای انحصارطلبانه عادی شود، فردا دیگر خبری از ورود بازیگران جدید، نوآوری یا استارتاپهای تازه نفس نخواهد بود.»
او میگوید در هفتههای اخیر تعداد تماسها و شکایتهای فروشندگان به شکل چشمگیری افزایش یافته و آنها از تشدید فشارها، تهدید به قطع تسویه، پیگیریهای تلفنی مکرر و حتی مراجعات حضوری گزارش میدهند.
غضنفری با بیان اینکه فروشندگان انتظار دارند دیجیکالا در برابر این رویهها بایستد، اضافه میکند: «ما شکایت حقوقی ثبت کردهایم، اما این بار نباید فقط روی دوش یک شرکت باشد. سایر پلتفرمها، تنظیمگران و نهادهای ناظر هم باید وارد میدان شوند. فروشندگان، اتحادیههای صنفی، تشکلهای کسبوکاری و نهادهای ناظر باید روشن کنند که حق انتخاب فروشنده یک خط قرمز است و هیچ پلتفرمی اجازه عبور از آن را ندارد.»
پاسخ اسنپمارکت: انحصار در بازاری با سهم ۳ درصدی معنا ندارد
در سوی دیگر ماجرا، روابط عمومی اسنپمارکت به زومیت پاسخ داده و ادعاهای دیجیکالا را رد کرده است. به گفته این مجموعه، رویکرد اسنپمارکت اساساً در تضاد با هرگونه رفتار انحصارگرایانه است و جایگاه این پلتفرم به عنوان رهبر بازار خردهفروشی آنلاین کالاهای تندگردش، متفاوت از ماهیت چنین اتهاماتی است.
قراردادهای شفاف و بدون محدودیت تجاری
اسنپمارکت میگوید از ابتدای سال ۱۴۰۴، تمام قراردادهایش با فروشندگان به گونهای بازنگری شده که هرگونه محدودیت تجاری (که احتمالاً از نسخههای قدیمی قابل برداشت بوده) حذف شده است. این بازنگری به گفته آنها یک تصمیم راهبردی برای افزایش شفافیت و ارتقای استانداردها بوده است.
تسویه شفاف و بیاساس بودن ادعای بلوکه کردن وجوه
اسنپمارکت ادعای مسدود کردن وجوه فروشندگان را «مطلقاً بیاساس» میداند و میگوید: «اسنپمارکت نه تنها هیچگاه مبالغ فروشگاهها را مسدود نکرده، بلکه با ایجاد زیرساختهای فناورانه، شفافترین و قابلاتکاترین فرآیندهای تسویه را در میان بازیگران این حوزه پیادهسازی کرده است.»
پایبندی به قانون و نهادهای نظارتی
این مجموعه تأکید کرده همواره خود را ملزم به رعایت قانون میداند و تمام اصلاحات و الزامات قانونی را با دقت پیاده کرده است. اسنپمارکت باور دارد که تنها مسیر توسعه پایدار، رقابت سالم در چارچوب قانون است.
در عین حال، آنها میگویند مصادیق مستندی از نقض قوانین رقابت منصفانه از سوی برخی بازیگران دیگر وجود دارد. برای نمونه، به گفته اسنپمارکت، یک فروشگاه زنجیرهای (متعلق به یک گروه صنعتی) که پیشتر همکاری موفق با آنها داشته، در نامهای رسمی اعلام کرده به دلیل تصمیم هیأت مدیره و همراستا با منافع یک پلتفرم رقیب، ناگزیر به قطع همکاری با اسنپمارکت شده است. به گفته آنها، این اسناد نشان میدهد که برخلاف ادعاهای مطرح شده، اسنپمارکت خود شاهد رفتارهای غیرمنصفانه در بازار است.
مدیریت حرفهای شبکه تأمین
اسنپمارکت تغییرات در نحوه همکاری با فروشگاهها را بخشی طبیعی از مدیریت حرفهای زنجیره تأمین میداند و میگوید این تصمیمات صرفاً بر اساس شاخصهای عملکردی، توافقات تجاری و ملاحظات عملیاتی اتخاذ میشوند و ربطی به فشار یا انحصار ندارند.
سهم ۳ درصدی؛ انحصار در کجا؟
یکی از مهمترین نکاتی که اسنپمارکت مطرح کرده، این است که بر اساس برآوردهای رسمی، سهم خردهفروشی آنلاین کالاهای سوپرمارکتی از کل بازار ایران هنوز به ۳ درصد هم نرسیده است. به گفته آنها، صحبت از انحصار در بازاری با این ویژگی «اصلاً بیمعنا» است، چون ۹۷ درصد بازار هنوز در اختیار خرید آفلاین است و فضای کافی برای حضور همزمان چندین بازیگر وجود دارد.
پایان خط؛ نگاهی به آینده این پرونده
اسنپمارکت در پایان تأکید کرده که تمرکز اصلی آنها بر ساختن زنجیره تأمین و اکوسیستمی حرفهای است که در آن تأمینکنندگان، فروشگاههای زنجیرهای، شرکای محلی و توزیعکنندگان به ابزارهای نوین و دانش تخصصی مجهز شوند.
از تأمین مالی و اعطای اعتبار به فروشندگان تا شفافسازی دادهمحور برای تأمینکنندگان و از توسعه نرمافزارهایی مانند «نما» و «بارکد» برای فروشگاهها تا مکانیزه کردن فرآیند توزیع با «اسنپمارکتپرو» -به گفته این مجموعه- همگی نشان میدهد رویکرد اسنپمارکت در تضاد کامل با هرگونه رفتار انحصارگرایانه است.
حالا باید دید شورای رقابت چه تصمیمی در قبال این شکایت تازه خواهد گرفت. آنچه مسلم است، آینده بازار سوپرمارکتهای آنلاین ایران تا حد زیادی به خروجی این پرونده و نگاه نهادهای ناظر به مقوله رقابت سالم گره خورده است.
