در چشماندازی نگرانکننده از آینده فناوری، یکی از چهرههای پیشین گوگل هشدار داده که جهان در آستانه ورود به دورهای تاریک و پرمخاطره قرار دارد؛ دورهای که نه از دل ماشینها، بلکه از دل تصمیمات انسانی و ساختارهای اجتماعی برخاسته است.
این هشدار، برخلاف روایتهای هالیوودی از شورش رباتها، بر واقعیتهای ملموستری تمرکز دارد: قدرت بیمهار فناوری در دستان انسانهایی با ارزشهای متزلزل. محمد مو جودت، مدیر سابق بخش نوآوری گوگل، در مصاحبهای صریح و بیپرده اعلام کرده که از سال ۲۰۲۷، جهان وارد مرحلهای خواهد شد که میتوان آن را «عصر تاریکی دیجیتال» نامید؛ دورهای که ممکن است تا ۱۵ سال ادامه یابد. اما آنچه این پیشبینی را از دیگر هشدارها متمایز میکند، تمرکز آن بر نقش انسانهاست. جودت معتقد است که هوش مصنوعی بهتنهایی تهدیدی نیست، بلکه این انسانها هستند که با تصمیمات اشتباه، آن را به ابزاری برای تخریب تبدیل میکنند.
در دنیایی که سرمایهداری به ارزش غالب تبدیل شده، فناوریهایی که قرار بود زندگی را آسانتر کنند، به ابزارهایی برای بهرهکشی بیشتر بدل شدهاند. جودت با اشاره به وعدههای نافرجام شبکههای اجتماعی و تلفنهای هوشمند، میپرسد: آیا واقعاً این ابزارها ما را به هم نزدیکتر کردند یا بیشتر منزویمان ساختند؟ آیا زمان بیشتری برای زندگی به ما دادند یا ما را به بردگان بهرهوری تبدیل کردند؟
او هوش مصنوعی را چکشی توصیف میکند که میتواند هم سازنده باشد و هم ویرانگر. این ابزار، بسته به نیت و ارزشهای استفادهکننده، میتواند جهان را به سوی پیشرفت یا نابودی سوق دهد. در حال حاضر، نشانههای استفاده نادرست از این فناوری بهوضوح قابل مشاهدهاند: از کاربردهای نظامی برای افزایش قدرت تخریبی سلاحها گرفته تا رشد سرسامآور کلاهبرداریهای دیجیتال با کمک دیپفیک و جعل هویت.
اما جودت تنها به هشدار بسنده نمیکند. او راهحل را در محدودسازی خود فناوری نمیبیند، بلکه خواستار تدوین قوانین اخلاقی و اجتماعی برای کنترل کاربردهای آن است. به باور او، همانطور که نمیتوان طراحی چکش را طوری تغییر داد که فقط میخ بکوبد، نمیتوان انتظار داشت هوش مصنوعی فقط کارهای خوب انجام دهد. اما میتوان قوانینی وضع کرد که استفاده نادرست از آن را جرمانگاری کند.
او از مردم میخواهد که با فشار بر دولتها، آنها را وادار به درک جدی تهدیدات پیشرو کنند و برای مقابله با آنها اقدام کنند. به گفتهی او، اکنون زمان آن رسیده که بهجای تماشای منفعلانه، مسئولیتپذیر باشیم و آینده را با آگاهی و قانونگذاری شکل دهیم.
در نهایت، این هشدار نه صرفاً درباره فناوری، بلکه درباره انسان است. درباره انتخابهایی که میکنیم، ارزشهایی که دنبال میکنیم و جهانی که با دستان خود میسازیم. هوش مصنوعی آمده است که بماند؛ اما اینکه در خدمت انسانیت باشد یا علیه آن، به تصمیم امروز ما بستگی دارد.
